Op de werkvloer is geen plek voor democratie

Eén van de vaakst terugkerende ideeën die ik in mijn decennia ervaring is dat techneuten democratie op de werkvloer wensen. Opvallend genoeg zijn het net zo vaak managers en bestuurders als operationele krachten die het suggereren.

Maar wanneer je de invoering ervan onderzoekt, blijkt dat er helemaal geen democratie gewenst wordt. We willen graag worden gewaardeerd en de omgeving van de werkvloer positief veranderen. Op de één of andere manier wordt dit vaak vertaald naar "We willen democratie", maar in werkelijkheid hebben we veel specifiekere wensen:

  • We willen dat onze managers naar ons luisteren.
  • We willen het gevoel hebben dat we beslissingen kunnen beïnvloeden.
  • We willen voorkomen dat managers domme besluiten nemen.
  • We willen een ontsnappingsmogelijkheid als onze managers domme besluiten nemen.
  • We willen zelf onze deliverables en deadlines bepalen.
  • We willen meer autonomie in het bepalen van onze prioriteiten en manier om doelstellingen te behalen.

De vraag die we moeten stellen is: "Zou een werkelijk democratische werkplek deze zaken realiseren?" Het antwoord hierop vraagt om een helder begrip van wat democratie is en hoe het op de werkvloer zou kunnen werken.

In de kern draait democratie om politiek. Wat dat betreft is het heel ironisch dat juist geeks om democratie vragen, omdat (bedrijfs)politiek juist iets is dat ze verachten. Geeks zien politiek als gedragingen die zelfzuchtige, narcistische mensen uiten om zichzelf beter voor te doen en status en controle binnen een groep te verkrijgen.

Lees ook:

Hoe procesverbetering tot geautomatiseerde beslissingen leidtInfographic: Big Data stelt bedrijven in staat juiste beslissingen te nemenWat is decision management?

In werkelijkheid is politiek veel meer dan dat, terwijl het tegelijkertijd iets enorm simpels is. Het is het proces waarin groepen tot besluiten komen. Niets meer en niets minder. Sommige mensen zien groepsbeslissingen als een gelegenheid om persoonlijke zorgen te uiten of hun superioriteit te tonen door het recht te claimen dat zij het besluit voor anderen kunnen maken. Dat soort gedrag wordt door geeks gehaat, maar politiek zou niet op die manier benaderd moeten worden.

Democratie is een politiek systeem omdat het een methode is om een groep collectieve beslissingen te laten maken. Maar net als in de politiek zelf het geval is, kan democratie meerdere vormen aannemen. In een representatieve democratie, selecteert de groep zijn eigen leiders (of één almachtige leider) door de meerderheid de doorslag te laten geven of consensus. Deze leiders maken besluiten, ook door stemming van de meerderheid of consensus (of door een fiat, als er sprake is van één leider). In een non-representatieve democratie, wordt ieder besluit door de hele groep genomen via directe stemming.

Stel je nu eens voor hoe een representatieve democratie op de werkvloer eruit zou zien. Managers zouden niet langer worden aangesteld via een top-down selectieproces, maar teams zouden zelf hun manager kiezen. Het besluit over wie beslissingen mag nemen wordt bottom-up genomen; macht verschuift daardoor van senior management naar krachten daaronder. De gekozen managers kunnen als een collectief besluitmakend orgaan functioneren.

Als het Amerikaanse congres op dezelfde manier zou worden gekozen, zou besluitvorming traag en chaotisch verlopen. En ik betwijfel of een CEO zijn macht op vlak van beslissingen over zou willen dragen aan een gekozen groep managers. Als hij of zij geen macht meer heeft om zelf leiders aan te stellen, voelt deze CEO zich niet meer verantwoordelijk voor de koers of het succes van de organisatie.

Als een representatieve democratie op de werkplek al niet gaat werken, dan functioneert een non-representatieve democratie al helemaal niet. Als iedereen over besluiten mag meebeslissen, wordt de organisatie één groot sclerotisch comité.

Laten we ophouden om democratie op de werkplek te verlangen. Als hetgeen we willen in werkelijkheid een verandering in processen op de werkvloer en meer invloed is, dan moeten we over die zaken praten en kijken hoe dat praktisch toegepast kan worden. Democratie wensen is naïef en dwaas.

Paul Glen is als CEO van Leading Geeks gespecialiseerd in de emotionele wisselwerking tussen technisch uitdagende en technisch uitgedaagde mensen.

Related:

Copyright © 2014 IDG Communications, Inc.

Learn how leading CIOs are reinventing IT. Download CIO's new Think Tank report today!